1.1. Baga Kurulumu

Supap bagası kurulumu ve onarımı , silindir kapağının profesyonel bir şekilde yenilenmesi ve tekrar kurulması için yapılması gereken en önemli operasyonlardan biridir. Başarılı bir silindir kapağı üretimini, bu yenileme operasyonlarının doğru bir sırayla yapılmasını gerektirir.

Supap bagasının kurulumu ve onarımı aşağıda belirtilen operasyonların tamamlanmasıyla başarılı bir şekilde tamamlanabilir:

· Malzemenin çok iyi bir şekilde temizlendikten sonra herhangi bir hata ve arıza için dikkatli bir şekilde kontrol edilmelidir.

· Gövdeden ayrılan her bir supapın sap ve baş kısımlarının ölçülerek değerler kaydedilmelidir.

· Silindir kapağının, conta yüzeyinin ve ateşleme yuvalarının frezeleme/taşlama ile düzeltilmelidir.

· Bütün supap gaydlarının fabrika üretim normlarına uygun olarak yenilenmeli veya onarılmalıdır.

Silindir kapağı, orijinal fabrika spesifikasyonlarına uygun bir geometrik şekilde ve ebatlarda olmalıdır. Silindir kapağı kalınlığı, supap gayd boşluğu, dairesel merkez noktaları ve dikeylik doğru bir şekilde ayarlanmalıdır. Silindir kapağında bulunan hiçbir malzemede çarpılma, bükülme ve hizalanmalarında herhangi bir yanlışlık bulunmamalıdır.

Bazı durumlarda, supap yüzeyinde ve karşılığındaki supap bagasında rötuşlar yaparak fabrika spesifikasyonları içerisinde tutabilseniz de günümüzün çok supaplı modern alüminyum silindir kapakları supap diziliş geometrisini tam olarak oluşturmak için bagaların yenileriyle değiştirilmesini gerektirmektedir.

Sadece yeni veya orijinal fabrika spesifikasyonlarına göre yenilenmiş supaplar kullanılmalıdır. Yine, bütün yaylar kontrol edilerek fabrika spesifikasyonlarına uygun olduğundan emin olunmalıdır.

Supap bagaları ile ilgili olarak, silindir kapakları üç şekilde üretilirler:

· Ayrılabilir supap bagalarının bulunduğu dökme demirden üretilmiş kapaklar.

· Tamamen sertleştirilmiş bagaların kapak içine tek parça olarak bulunduğu dökme demirden üretilmiş kapaklar.

· Ayrılabilir supap bagalarının bulunduğu alüminyumdan üretilmiş kapaklar.

Aşağıda belirtilen durumlar söz konusu olduğunda eski baga değiştirilmelidir veya sertleştirilmiş baga yatağı yenilenmelidir:

· Silidir kapağı yüzeyi düzleştirilmeden önce tekrar işleme gerektiriyorsa,

· Silindir kapağında herhangi bir kaynak operasyonu gerekliyse,

· Silindir kapağı alüminyumdan mamül ise ve fırında ısıtılarak temizlenmişse,

· Baga veya yatak yüzeyi fabrika spesifikasyonları dışındaysa,

· Baga veya yatak yüzeyi çok geniş olup işleme/taşlama sonrası yeni ölçüm değerleri fabrika spesifikasyonlarından daha düşük değerlerin oluşmasına sebep olacaksa,

· Dökme demirden mamül silindir kapağındaki sertleştirilmiş yataklar daha fazla taşlanamayacak ölçülere nmişse ( Silindir kapağındaki yataklarda kullanılan sertleştirilmiş malzemenin derinliği, ikinci bir taşlama operasyonu için fazla sığ olacaktır.),

· Baganın karşılığındaki delikte gevşek durduğuna veya çok sıkı olacağına dair bir veriye sahip olunduğunda,

· Bagada herhangi bir kırık, çatlak, yanma, pürüz veya çatlak gözlemlendiğinde,

· Kullanılan yakıt cinsi değiştirilecekse ; bu durum, daha iyi bir dayanıklılık için daha ağır şartlara dayanabilecek yeni tür orijinal motor yada baga üreticisinin önerdiği bagaların kullanılmasını gerektirir

1.2 İşleme Uygulamaları

Supap bagalarının başarılı bir şekilde işlenmesinde bir çok faktör etkili olsa da burada iyi sonuçlara ulaşabilmek için birkaç durumdan bahsedilmiştir. En önemli faktör kullanılan kesici takımların ve taşlama malzemelerinin oldukça iyi bir şekilde bilenmiş olmalarıdır.

Kesici takımların tertibatı işlenecek parçaya mümkün olduğunca yakın ayarlanmalıdır ve işleme esnasında kesici takımların ayarlarının bozulmaması için gerekli önlemler alınmalıdır (Resim 1). Bu durumda işleme esnasında sapmalar en aza iner ve en doğru kesme ebatları elde edilir.

Klempleri (bağlama kelepçeleri) ve fikstürleri, işleme esnasında sıkı bir şekilde durmaları için düzenli olarak gözden geçirin.

· İşleme esnasında silindir kapağında herhangi bir titreşim veya dönme olmaması için işlenecek parçayı tutacak olan fikstürlere sıkı bir şekilde sabitleyiniz (Resim 2).

· Uygun ölçülere sahip,düzgün mastarlar kullanınız.

· Doğru kesme hızlarında ve beslemelerde işleme yapınız

Resim 3 - Eski Bagaların Kesilmesi Resim 4 - Eski Baganın Baga Çıkışı Resim 5 - Yatakların İşlenmesi

Dökme demirden mamül silindir kapağındaki baga yataklarının işlenmesi esnasında kesici takımlar için uygun olan kesme hızı 100 - 250 Devir/Dakika’dır ve herhangi bir kesme yağı/sıvısı kullanılmamalıdır.

Alüminyumdan mamül silindir kapaklarının işlenmesi için ise uygun olan kesme hızı 400 - 600 Devir/Dakika’dır ve kesme yağı/sıvısı kullanılmalıdır.

Aşağıdaki tabloda kesme esnasında, uygulanması gereken, önerilen değerler aşağıdaki tabloda verilmiştir

Dış Çap	Baga Çapı	Dökme Çelik Silindir Kapağı		Alüminyum Silindir Kapağı
(inch)	(mm)	(inch)	(mm)	(inch)	(mm)
0.7874 - 1.1811	20 - 30	0.0031	0,08	0.0047	0,12
1.1811 - 1.5748	30 - 40	0.0043	0,11	0.0059	0,15
1.5748 - 1.9685	40 - 50	0.0051	0,13	0.0071	0,18
1.9685 - 2.3622	50 - 60	0.0063	0,16	0.0079	0,20
2.3622 - 2.7559	60 - 70	0.0071	0,18	0.0087	0,22

Silindir kapaklarındaki supap yataklarının rektifiye için uygun ölçüde yeni bagalarla değiştirilmesi esnasında bu yeni yataklara karşılık gelecek şekilde yeni delikler açılmalıdır. Yeni yatakların dış çapı, supap başının çapından yaklaşık 0,100 inch (2,5 mm) kadar daha geniş olmalıdır; iç çapı ise supap başının çapından yaklaşık 0,100 inch (2,5 mm) kadar daha geniş olmalıdır. Derinlik ise 0,188 - 0,250 inch (4,7 - 6,4 mm) kadardır. Bu değerler sizlere yardımcı olmak açısından örnek olarak verilmiştir.

Aşağıdaki teknik resimde, montaj esnasında, uygulanması gereken ve önerilen değerler verilmiştir

Yeni silindirlerin çoğunda, dış çapları supap çaplarından daha geniş olan yatakları yerleştirmek için uygun bölümleri yoktur.

Bütün yeni açılan supap baga yatağı delikler supap gaydları ile aynı eksende, düz duvarlara ve düzgün tabanlara sahip, yuvarlak şekilli 0,0005 inch (0,0013 mm) hassasiyette olmalıdırlar.

Bölüm 3 Kurulum

3.1 Supap Yataklarının Yerleştirilmesi

Şekil 2



                                                                                          Resim 6

3.2 Yatak Yüzeyinin İşlenmesi

Motor spesifikasyonlarının yazılı olduğu el kitabından montajı tamamlanmış haldeyken gerekli supap yüksekliğinin, supap çıkıntı miktarının, yatak açılarının, yatak genişliklerinin ve yataklarla ilgili diğer spesifikasyonların ne olması gerektiğini kontrol ediniz. Bu orijinal fabrika değerleri doğru supap boşluğunun, sıkıştırma oranlarının, supaplar ve pistonlar arasındaki açıklıkların ve genel supap diziliş geometrisinin doğru bir şekilde oluşturulması için önemlidir. Silindir kapağının orijinal fabrika değerlerine göre işlenmesi ve parçaların buna göre yerleştirilmesi motorun doğru bir şekilde çalışması için en kritik noktalardandır.

3.3. Kesme Tezgahı Kullanımı

· Kesici kater profilini orijinal supap yatağına uyacak şekilde seçiniz. Bıçağın alt ve üst kısımları ile kesilen parça arasındaki açılar ve yatak yüzeyinin genişliği ve açıları motor üreticisinin belirlediği diziliş geometrisi ile uygun olmalıdır.

· Karbür kesicinin tipini işlenecek yatak yüzeyinin sertliğine uygun olacak şekilde seçiniz.

· Kesici takımların yeterince keskin ve doğru kesme açılarına sahip olduğundan emin olunuz.

· İşlenecek yataklar için uygun olan dönme hızını ayarlayınız.

· Kesici takım uçlarını, üretici firmanın onarım el kitabında belirttiği supap değerlerine uygun olarak seçiniz

· Kesme esnasında yatak derinliğini, montajı doğru bir şekilde yapılmış motordaki supapların yüksekliğine uygun olacak şekilde ayarlayınız.

Aşağıdaki tabloda kesme esnasında, uygulanması gereken, önerilen değerler verilmiştir.

Dış Çap	Baga Genişliği	Kesici Takım		Kesici Takım Dönme Hızı
(Inch)	(mm)	Talaş Açısı	Kesme Açısı	Devir / Dakika (RPM)
< 1.250	< 31,8	11°	5 °	150 - 450
> 1.250	> 31,8	7 °	3 °	150 - 450
< 1.500	< 38,0	7 °	3 °	150 - 450
> 1.500	> 38,0	7 °	3 °	100 - 250

3.4. Taşlama Tezgahı Kullanımı

· İşlenecek supaba uygun ebatta taş seçilmelidir.

· Supap yatağının sertliğine uygun çeşitte taş seçilmelidir.

· Taş, onarım el kitabında belirtilen açılara uygun olacak şekilde ayarlanmalıdır.

· Önce supabın oturma yüzeyi taşlanmalıdır.

Taşlama esnasındaki bu ayarlamalar, montajı tamamlanmış motorda doğru supap yüksekliği ve yatak genişliği için gereklidir.

Genel olarak, eğer herhangi bir orijinal fabrika verisi bilgi elde yoksa, supap ve supap yatağındaki temas yüzeyi, supap başının dış çapı gözönünde bulundurularak işlenmelidir. Supap başının dış çapına göre temas yüzeyi kenarlardan 0,015 - 0,030 inç (0,4 - 0,8 mm) daha içerde olmaldır. Eğer temas yüzeyi supap çıkış kısmına çok yakın olursa gaz çıkışı engellenir ve silindirin yanmış gaz çıkışı (egzost) kısmında ısı artışı olur, bu durumda da daha az hava ve yakıt girişi sonucunda güçte azalma meydana gelir. Eğer supap temas yüzeyi ile supap başları arasındaki mesafe iyi ayarlanmış ise çıkış supaplarından (egzost) ısının uzaklaştırılması daha verimli olur. Fakat ölçüleri dış çap sınırına kadar mesafeye de ayarlamamak gerekir. Bu durumda da kenar kısımlarda, yüksek ısıdan dolayı parçada yanma meydana gelebilir ve yatakların ömrü oldukça kısalır.

Ayrıca, genel olarak, 1.375 - 2.125 inç (35,0 - 54,0 mm) aralığındaki supap yatakları için, herhangi bir fabrika verisi elde bulunmuyorsa, supap temas yüzeyi genişliği giriş için 0,040 - 0,060 inç (1,0 - 1,5 mm) ve çıkış için 0,60 - 0,80 inç (1,5 - 2.0 mm) aralıklarında tutulmalıdır. 1,250 inç (31,8 mm)’ten daha kısa supap yatakları için bu değerlerin yarısı kullanılmalıdır. LPG yakıtlı motorlar içinse egzost genişliği 0,100 inç (2,5 mm) olmalıdır.